Khoảng trống ở cổng Clairefontaine: Zidane, Sanhaji và bản án chưa tuyên

Tôi đã ngồi đủ nhiều buổi sáng ở cổng số hai của Clairefontaine để biết rằng ở đó người ta không đếm cầu thủ, người ta đếm những người đứng ngoài đường biên. Có một người đàn ông đã đứng ở vị trí đó suốt hai mươi mốt năm. Anh ta không ghi bàn, không kiến tạo, không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào mà các nền tảng dữ liệu bán cho khách hàng. Nhưng khi Zinedine Zidane triệu tập buổi họp đội đầu tiên của mình với tư cách huấn luyện viên trưởng đội tuyển Pháp, chỗ đứng đó trống. Không có thông báo nội bộ nào giải thích, không có lễ tri ân nào được tổ chức, và cũng không có ai trong ban huấn luyện đứng ra nói rằng chúng tôi sẽ ổn. Chỉ có một văn bản của cơ quan tư pháp, một lệnh cấm tiếp xúc, và một cái tên bị rút khỏi danh sách nhân sự: Mohamed Sanhaji.

Đây là khởi đầu mà không ai ở Liên đoàn bóng đá Pháp muốn, và cũng là khởi đầu mà không ai ở đó dám gọi đúng tên. Trong bài phân tích này, tôi sẽ không kể lại câu chuyện theo cách của một bản tin. Tôi sẽ mổ xẻ nó theo cách tôi vẫn làm với một pha bóng gây tranh cãi: dựng lại trình tự, đối chiếu từng điều khoản, đo lường mức độ chủ ý, rồi đưa ra một phán quyết dứt khoát. Bởi vì cái đang diễn ra ở Clairefontaine những ngày này không phải là một cuộc khủng hoảng thể thao. Nó là một cuộc khủng hoảng quản trị, và nó đang được xử lý bằng ngôn ngữ của thể thao, tức là bằng một ngôn ngữ không đủ từ vựng để mô tả nó.

Một điều cần nói trước, để tránh mọi hiểu lầm về vị thế của người viết. Tôi không đứng về phía cơ quan điều tra, cũng không đứng về phía bị can. Sự hoài nghi bằng chứng của tôi áp dụng cho cả hai phía như nhau. Khi một cơ quan công tố ra thông cáo, đó là một tình tiết, không phải một phán quyết. Khi một luật sư đệ đơn kháng nghị, đó cũng là một tình tiết, không phải một sự minh oan. Còn khi một liên đoàn bóng đá giữ một nhân sự đang bị điều tra cho đến giây phút cuối cùng, đó là một quyết định, và mọi quyết định trong bóng đá đều phải chịu trách nhiệm trước một tòa án nào đó — nếu không phải tòa án hình sự thì là tòa án của dư luận, và tòa án đó có thủ tục tố tụng tệ hơn nhiều.

Bối cảnh: Một bộ máy mới được lắp ráp trong lúc có người đang gõ cửa

Để hiểu tại sao một vụ việc hành chính lại có sức phá hoại đến vậy, cần đặt nó vào đúng tọa độ thời gian. Zidane được bổ nhiệm dẫn dắt đội tuyển quốc gia Pháp sau một chu kỳ dài mà người tiền nhiệm đã định hình toàn bộ hệ thống bằng một triết lý ổn định, ít biến động nhân sự và gần như không có drama nội bộ. Một chu kỳ như vậy để lại hai di sản trái chiều: một bộ khung vận hành trơn tru, và một hệ thống nhân sự gắn bó bằng quan hệ cá nhân hơn là bằng quy trình. Khi người mới đến, thứ đầu tiên anh ta phải làm không phải là chọn sơ đồ chiến thuật. Anh ta phải lắp ráp bộ máy kỹ thuật và hành chính của chính mình.

Zidane bước vào giai đoạn đó với một bất lợi cụ thể: ông không có một bộ khung trợ lý thân tín đã làm việc cùng mình suốt nhiều năm ở cấp đội tuyển quốc gia. Ông có uy tín, có di sản cá nhân, có sức nặng truyền thông, nhưng ông không có một bộ máy đã được kiểm chứng trong môi trường đội tuyển. Trong hoàn cảnh đó, một nhân sự kỳ cựu đã gắn bó hai mươi mốt năm với trung tâm Clairefontaine, đã từng phục vụ qua nhiều đời huấn luyện viên, đã biết tên từng nhân viên hậu cần, từng tài xế, từng đầu mối an ninh ở từng thành phố mà đội tuyển Pháp sẽ đến — một nhân sự như vậy có giá trị mà không bảng lương nào đo được. Đó là một tài sản hạ tầng, không phải một tài sản chuyên môn.

Về mặt phân tích chiến thuật thuần túy, tôi phải nói thẳng: trong toàn bộ chuỗi thông tin mà tôi đã đối chiếu, không có một dòng nào nói về hệ thống chiến thuật của Zidane. Không sơ đồ, không cấu trúc đội hình, không triết lý pressing, không dữ liệu bàn thắng kỳ vọng, không chỉ số kiểm soát bóng. Điều đó có nghĩa là mọi phát ngôn kiểu Zidane sẽ chơi phòng ngự phản công hay kiểm soát bóng ở đội tuyển Pháp đều là suy diễn, không phải phân tích. Người đọc nên ghi nhớ điều này, bởi phần lớn nội dung đang lan truyền về giai đoạn khởi đầu của Zidane có hàm lượng phân tích chiến thuật bằng không.

Thứ duy nhất ta có thể kết luận về mặt kỹ thuật là một kết luận gián tiếp, có độ tin cậy trung bình: ưu tiên tức thời trong buổi tập trung đầu tiên của Zidane là tích hợp nhân sự, không phải đổi mới chiến thuật. Một huấn luyện viên đang phải lắp ráp ban huấn luyện của mình thì không thể đồng thời là một kiến trúc sư chiến thuật đang thử nghiệm những ý tưởng mới. Nguồn lực chú ý của ban huấn luyện là hữu hạn, và trong trường hợp này, phần lớn trong số đó đã bị rút về phía hành lang thay vì phía sân cỏ.

Hồ sơ vụ việc: Ai bị buộc tội, bị buộc tội bằng gì, và bằng chứng nằm ở đâu

Bây giờ đến phần khô khan nhất, và cũng là phần quan trọng nhất. Tôi sẽ xử lý nó theo cách tôi vẫn xử lý các tranh cãi về luật trong vòng cấm: tách sự kiện khỏi diễn giải, và dán nhãn rõ cho từng lớp thông tin.

Lớp sự kiện được xác nhận: Mohamed Sanhaji, nhân sự phụ trách an ninh và hậu cần của đội tuyển quốc gia Pháp, đã bị khởi tố với các cáo buộc bao gồm tham nhũng, môi giới ảnh hưởng, chiếm đoạt công quỹ và gian lận. Anh ta bị đặt dưới chế độ giám sát tư pháp nghiêm ngặt. Hệ quả tức thời của chế độ đó là hai lệnh cấm: không được phép có mặt tại Clairefontaine, và không được phép liên lạc với ban huấn luyện cũng như các cầu thủ. Hai lệnh cấm này, chứ không phải bản cáo trạng, mới là thứ đã đẩy vụ việc từ một câu chuyện pháp lý thành một câu chuyện bóng đá.

Lớp sự kiện được xác nhận thứ hai: trung tâm của vụ án là một khoản quyên góp từ Kylian Mbappé cho các nhân sự phụ trách an ninh của đội tuyển quốc gia Pháp. Cáo buộc nói đến những bất thường liên quan đến khoản quyên góp này. Tôi xin nhấn mạnh cách dùng từ ở đây: bất thường, không phải biển thủ. Hai khái niệm này có mức độ khác nhau rất xa về mặt pháp lý, và bất kỳ ai đánh đồng chúng đều đang tự tước đi độ chính xác của chính mình.

Lớp sự kiện được xác nhận thứ ba: Zidane đã muốn giữ Sanhaji lại. Liên đoàn bóng đá Pháp đã đồng ý giữ anh ta, bất chấp tranh cãi, cho đến khi quy định tư pháp khiến việc giữ lại trở nên bất khả thi. Sau đó, luật sư của Sanhaji đã đệ đơn kháng nghị và công khai chỉ trích các biện pháp đang áp dụng.

Lớp diễn giải, cần dán nhãn rõ: việc một Liên đoàn giữ một nhân sự đang bị điều tra cho đến phút chót cho thấy hai khả năng. Khả năng thứ nhất là một quan hệ cá nhân bền chặt đến mức lấn át cả đánh giá rủi ro thể chế. Khả năng thứ hai là một thói quen quản trị: các liên đoàn bóng đá châu Âu, trong nhiều thập kỷ, đã vận hành như những gia đình hơn là những tổ chức, và trong một gia đình thì người ta không sa thải nhau chỉ vì một thông cáo của công tố viên. Tôi nghiêng về khả năng thứ hai nhiều hơn, với độ tin cậy trung bình, bởi vì khả năng thứ nhất đòi hỏi một mức độ thân thiết mà các dữ kiện được công bố không đủ để chứng minh.

Có một chi tiết cần đặt lên bàn cân và thẩm vấn ngược: nguồn của phần lớn thông tin này là một tờ báo thể thao lớn của Pháp, còn nguồn của phần cáo buộc là cơ quan công tố. Hai nguồn đó có chất lượng hoàn toàn khác nhau. Một tờ báo có động cơ thương mại, có lợi ích trong việc câu chuyện kéo dài, và có xu hướng khung hóa sự kiện theo cách gây sốc nhất có thể. Một cơ quan công tố có động cơ thể chế, và trong nhiều hệ thống pháp luật, cũng có áp lực phải chứng minh mình đã hành động đúng khi mở một vụ án lớn. Cả hai đều không phải chân lý tuyệt đối. VAR không tìm ra sự thật, nó chỉ phơi bày những gì trọng tài đã cố tình bỏ qua — và trong trường hợp này, cả nhà báo lẫn công tố viên đều đang là những người vận hành một phòng VAR mà ta không được phép xem lại băng gốc.

Giải phẫu quy trình: Điều gì thực sự bị gián đoạn

Đây là phần mà tôi cho là có giá trị tham chiếu lâu dài nhất, và cũng là phần mà truyền thông thể thao bỏ qua nhiều nhất.

Một đội tuyển quốc gia vận hành trên ba tầng. Tầng thứ nhất là tầng chuyên môn: huấn luyện viên, trợ lý, chuyên gia phân tích, chuyên gia thể lực. Tầng thứ hai là tầng vận hành: hậu cần, an ninh, di chuyển, ăn ở, y tế, trang thiết bị. Tầng thứ ba là tầng thể chế: liên đoàn, ban lãnh đạo, quan hệ với nhà tài trợ, quan hệ với cơ quan quản lý. Công chúng nhìn thấy tầng một. Truyền thông tranh luận về tầng một và tầng ba. Tầng hai gần như vô hình — cho đến khi nó sụp.

Khi một nhân sự phụ trách an ninh và hậu cần với hai mươi mốt năm kinh nghiệm bị rút khỏi hệ thống bằng một lệnh cấm pháp lý, cái bị rút đi không phải một con người. Cái bị rút đi là một tập hợp tri thức ngầm. Ai là đầu mối an ninh ở sân vận động nào, khách sạn nào chấp nhận mức độ kiểm soát ra vào mà đội tuyển yêu cầu, tài xế nào đáng tin, tuyến di chuyển nào tránh được đám đông, phòng họp nào ở trung tâm huấn luyện có âm thanh đủ tốt để họp chiến thuật. Những thứ đó không nằm trong bất kỳ sổ tay quy trình nào. Chúng nằm trong đầu một người.

Tôi đã từng làm việc với một liên đoàn ở châu Á trong giai đoạn đại dịch, khi tôi được giao rà soát các bản hợp đồng cầu thủ để tìm điều khoản bất khả kháng. Trong mười lăm bản hợp đồng tôi đọc, mười hai bản không có điều khoản đó. Ba câu lạc bộ cắt giảm bốn mươi phần trăm lương. Hai câu lạc bộ nợ lương đến hai tháng. Năm tranh chấp được đẩy lên liên đoàn. Tôi rút ra một kết luận mà sau này tôi dùng lại rất nhiều lần: một hợp đồng cầu thủ cũng cần hệ miễn dịch, và COVID-19 đã tiêm cho chúng ta liều vaccine đó. Nay tôi mở rộng kết luận ấy cho trường hợp này: một liên đoàn bóng đá cũng cần hệ miễn dịch, và một vụ án hình sự là liều vaccine đắt nhất mà họ có thể phải nhận.

Điều đáng chú ý là Liên đoàn bóng đá Pháp, xét theo các dữ kiện được công bố, đã không có một cơ chế dự phòng nào được kích hoạt trước khi lệnh cấm tư pháp xuất hiện. Không có một nhân sự thứ hai được đào tạo song song để nắm vị trí an ninh và hậu cần. Không có một cuộc chuyển giao nhiệm vụ nào được tiến hành khi cáo buộc đầu tiên được công bố. Và điều này, chứ không phải bản thân vụ án, mới là thất bại quản trị thực sự. Một tổ chức có hệ miễn dịch tốt sẽ phản ứng ở thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên, không phải ở thời điểm bệnh nhân phải nhập viện.

Về tác động trực tiếp lên chiến thuật, tôi phải giữ đúng mức độ thận trọng: không có bằng chứng nào cho thấy việc vắng Sanhaji ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chuyên môn của buổi tập. Đây là một kết luận có độ tin cậy trung bình, dựa trên suy luận về nguồn lực chú ý chứ không dựa trên dữ liệu quan sát. Điều có thể nói với độ tin cậy cao hơn là: trong một buổi tập trung đầu tiên, nơi mọi quy trình còn đang được thiết lập, bất kỳ sự gián đoạn nào ở tầng vận hành đều tiêu tốn thời gian của ban huấn luyện — thời gian lẽ ra dành cho cầu thủ.

Vì sao một nhân viên hậu cần lại là mắt xích nhạy cảm nhất trong một đội tuyển quốc gia

Trong bóng đá câu lạc bộ, vai trò an ninh và hậu cần thường bị coi là công việc vận hành thuần túy. Trong bóng đá đội tuyển quốc gia, nó mang một tầng nghĩa khác hẳn, và đây là điểm mà tôi cho rằng độc giả chưa được giải thích đầy đủ.

Một câu lạc bộ thi đấu ở một địa điểm cố định trong phần lớn mùa giải. Một đội tuyển quốc gia thì không. Mỗi đợt tập trung là một dự án hậu cần hoàn chỉnh: tập hợp hai mươi lăm cầu thủ đang ở hai mươi lăm thành phố khác nhau, đưa họ về một điểm, tổ chức ăn ở, kiểm soát an ninh, quản lý hình ảnh, đối phó với báo chí, và trong các giải đấu lớn thì còn phải vận hành một căn cứ tạm thời hoàn chỉnh ở nước ngoài. Với đội tuyển Pháp, mức độ phức tạp này còn cao hơn bình thường vì áp lực truyền thông và mức độ quan tâm công chúng thuộc hàng cao nhất thế giới.

Trong một hệ thống như vậy, nhân sự phụ trách an ninh và hậu cần là người tiếp xúc với cầu thủ nhiều nhất trong toàn bộ ban huấn luyện. Không phải huấn luyện viên trưởng. Không phải trợ lý chiến thuật. Người đưa cầu thủ từ phòng khách sạn ra xe buýt, người đứng ở cửa phòng họp, người kiểm tra danh tính khách ra vào, người quyết định ai được phép ở gần đội trong những ngày nhạy cảm nhất — đó là nhân sự hậu cần. Quan hệ của người đó với cầu thủ mang tính cá nhân và thường xuyên, không mang tính chuyên môn và định kỳ.

Hệ quả là khi nhân sự đó biến mất đột ngột, cái mất đi không chỉ là năng lực vận hành. Cái mất đi là một kênh tin cậy giữa cầu thủ và bộ máy. Cầu thủ mất một người họ biết mình có thể nói chuyện mà không cần phòng họp chính thức. Ban huấn luyện mất một cảm biến về trạng thái tinh thần của đội — người biết ai đang có vấn đề gia đình, ai đang bất mãn với vị trí của mình, ai vừa có tin không vui từ câu lạc bộ. Trong bóng đá hiện đại, người ta gọi đó là quản lý con người. Thực tế nó thường được thực hiện bởi những người không có chức danh quản lý.

Tôi biết điều này vì tôi đã dành nhiều năm ngồi ngoài đường biên quan sát cách các đội vận hành. Đội nào có một nhân sự hậu cần lâu năm thường có một thứ mà không dữ liệu nào ghi lại: một đường dây nóng ngầm giữa ban huấn luyện và phòng thay đồ. Khi đường dây đó đứt, bạn không mất một trận. Bạn mất một mùa.

Với Zidane, người mới đến và chưa có quan hệ cá nhân sâu với bộ khung cầu thủ, tổn thất này nặng hơn bình thường, và đây là điểm tôi cho là bị đánh giá thấp trong mọi bình luận mà tôi đã đọc. Một huấn luyện viên mới cần thời gian để xây dựng sự tin cậy. Trong giai đoạn đầu, anh ta phải dựa vào những người đã có sẵn sự tin cậy đó. Việc mất đi người có sự tin cậy sẵn có với đội, đúng vào lúc anh ta cần nó nhất, là một tổn thất có tính thời điểm mà không có biện pháp hành chính nào bù đắp được trong ngắn hạn.

Góc nhìn phản trực giác: Truyền thông đang kể sai câu chuyện, và sự sai đó có chủ ý

Đến đây tôi phải nói một điều có thể khiến nhiều người khó chịu.

Cách khung hóa phổ biến hiện nay là: Zidane gặp cú sốc đầu tiên, sự vắng mặt bất ngờ phá hỏng khởi đầu của ông ở đội tuyển Pháp. Tôi cho rằng khung hóa này sai về mặt trọng tâm, và sai theo cách có lợi cho một nhóm người cụ thể.

Xét về bản chất, vụ việc này không phải câu chuyện của Zidane. Zidane không bị điều tra. Zidane không bị cáo buộc gì. Zidane chỉ là người đứng ở vị trí phải chịu hậu quả hình ảnh của một quyết định không phải do ông đưa ra. Việc truyền thông gắn tên ông vào tiêu đề biến một vấn đề quản trị của liên đoàn thành một câu chuyện cá nhân của huấn luyện viên. Đó là một lựa chọn biên tập, không phải một sự kiện.

Và lựa chọn biên tập đó có một tác dụng phụ rất cụ thể: nó chuyển sự chú ý khỏi câu hỏi quan trọng nhất. Câu hỏi đó là: tại sao một liên đoàn bóng đá quốc gia, với ngân sách hàng chục triệu euro và bộ máy hành chính chuyên nghiệp, lại không có cơ chế phát hiện và xử lý sớm một rủi ro pháp lý ở vị trí nhạy cảm như vậy? Nếu câu hỏi đó được đặt đúng chỗ, người ta sẽ phải nhìn vào cấu trúc quản trị, vào quy trình bổ nhiệm, vào cơ chế kiểm soát nội bộ, vào việc ai đã biết gì và biết từ khi nào.

Tôi không có câu trả lời cho câu hỏi đó, và tôi sẽ không giả vờ có. Nhưng tôi biết rằng câu hỏi đó đang không được hỏi, và điều đó có nghĩa là câu chuyện này sẽ diễn ra theo một vòng lặp quen thuộc: một vụ bê bối nổ ra, một cá nhân bị đưa lên bàn thờ, một lời xin lỗi được đưa ra, và hệ thống giữ nguyên cấu trúc đã tạo ra vụ bê bối đó. Trong bóng đá, chúng ta gọi đó là thay huấn luyện viên. Trong quản trị, người ta gọi đó là trốn tránh trách nhiệm tập thể bằng cách hy sinh một cái tên.

Một mươi hai không giải thích sự cố, nó chỉ ấn định ai phải gánh trách nhiệm. Nhưng trước khi áp dụng nguyên tắc đó, cần kiểm tra một câu hỏi sơ đẳng mà cả truyền thông lẫn công chúng đều bỏ qua: điều luật nào đang được áp dụng ở đây, và ai là người có thẩm quyền áp dụng nó?

Đó là lý do vì sao tôi giữ một khoảng cách với mọi diễn giải hiện có. Trong một vụ án đang ở giai đoạn điều tra, mọi kết luận về trách nhiệm cá nhân đều là phỏng đoán. Điều duy nhất có thể kết luận một cách chắc chắn là về trách nhiệm hệ thống, và trách nhiệm đó không phụ thuộc vào kết quả cuối cùng của vụ án. Dù Sanhaji được tuyên vô tội hay bị kết án, câu hỏi về cơ chế vẫn còn nguyên.

Hai tòa án, một bộ luật: Pháp, Anh và cách mỗi nền bóng đá xử lý một vụ việc như thế này

Tôi có một lợi thế và cũng là một bất lợi: tôi sinh ra ở Anh và hành nghề ở châu Á. Điều đó cho tôi khả năng đối chiếu cách hai nền bóng đá khác nhau xử lý cùng một tình huống, nhưng cũng khiến tôi phải liên tục kiểm tra xem mình có đang áp một bộ chuẩn mực văn hóa này lên một bối cảnh văn hóa khác hay không.

Ở Anh, khi một nhân sự cấp cao của một tổ chức bóng đá bị điều tra hình sự, phản ứng mặc định của tổ chức là đình chỉ công tác ngay lập tức, kèm theo một thông cáo ngắn gọn nhấn mạnh rằng tổ chức không bình luận trong khi quá trình pháp lý đang diễn ra. Đó là một phản xạ được định hình bởi môi trường pháp lý và truyền thông đặc biệt khắc nghiệt, nơi bất kỳ sự chậm trễ nào trong việc ra quyết định cũng bị diễn giải là che giấu.

Ở Pháp, theo quan sát của tôi, phản xạ đó không mạnh bằng. Văn hóa thể chế Pháp cho phép một không gian lớn hơn cho quan hệ cá nhân và lòng trung thành, và không tự động đánh đồng một cáo buộc với một sự thừa nhận tội lỗi. Điều này có mặt tích cực của nó: nó tránh được việc kết án một người trước khi tòa án nói lời cuối cùng. Và nó có mặt tiêu cực rõ ràng: nó tạo ra một vùng xám, nơi một tổ chức có thể trì hoãn một quyết định cần thiết bằng cách viện dẫn nguyên tắc suy đoán vô tội.

Sự khác biệt này không phải là sự khác biệt giữa đúng và sai. Đó là sự khác biệt giữa hai cách quản lý rủi ro. Cách của Anh tối ưu hóa cho việc bảo vệ uy tín tổ chức, chấp nhận rủi ro đối xử bất công với một cá nhân. Cách của Pháp trong trường hợp này tối ưu hóa cho việc bảo vệ một cá nhân, chấp nhận rủi ro tổn hại uy tín tổ chức.

Không có hệ thống nào miễn nhiễm với sai lầm. Nhưng có một nguyên tắc tôi cho là phổ quát và không phụ thuộc vào văn hóa: khi một tổ chức bóng đá buộc phải đưa ra quyết định giữa việc bảo vệ một con người và việc bảo vệ một quy trình, và khi quyết định đó bị đưa ra bởi chính chủ thể đang bị quy trình xem xét, thì tổ chức đó đã mất quyền đòi hỏi công chúng tin vào tính vô tư của mình.

Bóng đá không thiếu luật lệ, nó thiếu những người đọc luật bằng đúng ngôn ngữ của luật. Và trong trường hợp cụ thể này, cả người đọc luật lẫn người viết luật dường như đang ở trong cùng một tòa nhà.

Phân tích truyền dẫn rủi ro: Cái gì đang thực sự bị tổn thương, và trong bao lâu

Tôi sẽ phân tách tác động theo chuỗi, bởi vì đây là cách duy nhất để tránh phóng đại.

Ở thượng nguồn, đối tượng chịu áp lực là quản trị của Liên đoàn bóng đá Pháp. Mức áp lực cao, xuất phát từ hai nguồn khác nhau: một là quá trình tư pháp đang diễn ra, hai là quyết định giữ nhân sự cho đến phút chót. Nếu các cáo buộc liên quan đến công quỹ được xác nhận, khả năng xuất hiện thêm một tầng giám sát từ các cơ quan nhà nước hoặc cơ quan kiểm toán là hoàn toàn có thể, với độ tin cậy trung bình. Một khi tiền công đã vào cuộc, thời gian xử lý không còn do bóng đá quyết định nữa.

Ở trung nguồn, đối tượng chịu tác động là vận hành của đội tuyển quốc gia. Mức tác động trung bình. Đây là nơi tôi đặt trọng số lớn nhất cho biến số con người: một nhân sự hậu cần kỳ cựu vắng mặt trong buổi tập trung đầu tiên của một huấn luyện viên mới tạo ra một khoảng trống mà không một thông cáo bổ nhiệm nào lấp được trong vài tuần.

Ở hạ nguồn, đối tượng chịu tác động là các đối tác truyền thông và thương mại. Mức tác động từ nhỏ đến trung bình, và có tính tạm thời cao. Các nhà tài trợ không rút hợp đồng vì một vụ án ở cấp độ nhân sự vận hành. Họ chỉ hành động khi vụ án chạm đến cấp lãnh đạo cao nhất, hoặc khi nó trở thành một chủ đề thường trực trong các bản tin về đội tuyển trong nhiều tháng liên tiếp. Khả năng này thấp trong ngắn hạn, nhưng không bằng không.

Có một nhánh truyền dẫn mà tôi cho là đáng chú ý nhất và cũng ít được đề cập nhất: rủi ro danh tiếng đối với Kylian Mbappé. Đây là điều cần nói một cách rất cẩn thận, bởi vì bản thân việc một cầu thủ quyên góp cho các nhân sự an ninh của đội tuyển không phải là hành vi sai trái. Trên thực tế, đó là một hành vi có thể được hiểu là tích cực. Điểm rủi ro nằm ở chỗ khác: khi một khoản quyên góp trở thành trung tâm của một cuộc điều tra, tên của người quyên góp sẽ xuất hiện trong mọi bản tin, và sự xuất hiện đó không phân biệt vai trò. Với một cầu thủ ở đỉnh cao sự nghiệp và có các thỏa thuận nhân quyền hình ảnh phức tạp, việc tên mình gắn với một vụ án hình sự trong nhiều tháng là một rủi ro không mong muốn, bất kể kết quả pháp lý. Mức rủi ro này tôi đánh giá là thấp đến trung bình.

Tổng hợp lại, đây là một tình huống rủi ro cao cho liên đoàn và rủi ro trung bình cho đội tuyển. Điều quan trọng là phải tách hai mức độ đó ra, bởi vì phần lớn bình luận hiện nay đang gộp chúng lại và tạo ra một cảm giác khủng hoảng lớn hơn thực tế.

Quản lý phòng thay đồ: Thẩm quyền của một huấn luyện viên mới và bài kiểm tra đầu tiên

Về mặt quản lý, đây là một tình huống đặc biệt thú vị, và tôi sẽ nói thẳng rằng nó bất lợi cho Zidane theo một cách mà các bảng phân tích không định lượng được.

Zidane bước vào với tư cách một huấn luyện viên có thẩm quyền cao. Quyết định lớn đầu tiên của ông về nhân sự là giữ Sanhaji. Đó là một quyết định có tính biểu tượng: nó nói với phòng thay đồ rằng ông không bỏ rơi người của mình, rằng ông đặt lòng trung thành lên trên sự thận trọng truyền thông. Về mặt quản lý con người, đó có thể là một tín hiệu mạnh mẽ và tích cực.

Nhưng quyết định đó đã bị thực tế tư pháp phủ quyết. Zidane muốn giữ, liên đoàn đồng ý giữ, và rồi một lệnh cấm pháp lý đã làm điều mà không ai trong nội bộ dám làm: rút Sanhaji ra khỏi hệ thống. Trong bất kỳ tổ chức nào, một huấn luyện viên bị đặt vào tình huống ước muốn của mình bị một thế lực bên ngoài phủ quyết ngay trong tuần đầu tiên sẽ chịu một tổn thất về uy tín nội bộ, dù tổn thất đó không được nói ra.

Cần nhấn mạnh: đây không phải lỗi của Zidane. Ông không thể dự đoán được một lệnh cấm tư pháp. Nhưng trong bóng đá, người ta không đánh giá huấn luyện viên bằng mức độ hợp lý của quyết định. Người ta đánh giá bằng kết quả. Và kết quả của quyết định đầu tiên này là một nhân sự được giữ lại rồi bị mất đi, kèm theo một vệt truyền thông tiêu cực.

Về sức khỏe phòng thay đồ, không có thông tin trực tiếp nào. Không có phát ngôn nào của cầu thủ, không có rò rỉ nào từ nội bộ. Điều đó có thể mang hai nghĩa: hoặc tình hình nội bộ đang ổn định, hoặc hệ thống kiểm soát thông tin đang hoạt động tốt. Trong trường hợp này, tôi nghiêng về khả năng thứ nhất, với độ tin cậy thấp, bởi vì một vụ việc như thế này thường tạo ra ít nhất vài phản ứng từ các nhân vật có uy tín trong đội.

Điều tôi có thể nói với độ tin cậy trung bình là: trong một phòng thay đồ có một số cầu thủ đã làm việc với Sanhaji suốt nhiều năm, sự biến mất đột ngột của anh ta sẽ tạo ra một sự phân hóa ngầm. Một nhóm sẽ cảm thấy mất mát và có thể bất mãn với cách xử lý. Một nhóm khác sẽ muốn tách mình khỏi vụ việc càng nhanh càng tốt. Cả hai phản ứng đều hợp lý, và cả hai đều tạo ra rủi ro cho một huấn luyện viên mới đang cần một khối đoàn kết tuyệt đối.

Chu kỳ dư luận: Đang ở giai đoạn nào, và sẽ kéo dài bao lâu

Câu chuyện này đang ở giai đoạn tăng tốc. Bằng chứng nằm ở cấu trúc của chính các bản tin: tiêu đề tập trung vào cú sốc của Zidane, không tập trung vào cơ chế quản trị của liên đoàn. Khi một câu chuyện được khung hóa quanh một cá nhân có sức hút truyền thông lớn, nó có xu hướng kéo dài lâu hơn so với bản chất sự kiện của nó.

Tôi dự đoán chu kỳ này sẽ kéo dài từ một đến sáu tháng, và điểm kết thúc của nó phụ thuộc vào hai biến số. Biến số thứ nhất là tiến độ của quá trình tư pháp. Một đơn kháng nghị được chấp nhận sẽ làm dịu câu chuyện. Một đơn kháng nghị bị bác bỏ sẽ kéo dài nó, và có thể mở rộng nó sang các chủ thể khác. Biến số thứ hai là kết quả các trận đấu của đội tuyển Pháp. Đây là biến số quan trọng nhất về mặt truyền thông, và cũng là biến số duy nhất mà đội bóng có thể kiểm soát.

Cơ chế ở đây rất đơn giản và tôi đã thấy nó lặp lại nhiều lần trong sự nghiệp của mình. Nếu đội tuyển Pháp thắng, câu chuyện sẽ phai nhạt trong vài tuần. Nếu đội tuyển Pháp thua, vụ việc sẽ được huy động như một lời giải thích có sẵn, và mọi thất bại trên sân sẽ được quy cho những gì xảy ra ngoài sân. Đây là cơ chế đổ lỗi mặc định của bóng đá hiện đại, và nó không bao giờ sai vì nó không bao giờ cần đúng.

Về mặt chất lượng nguồn tin, tôi cho rằng câu chuyện này có nền tảng cơ bản vững chắc vì có xác nhận của cơ quan công tố về khía cạnh pháp lý. Nhưng phần lớn các chi tiết khác không có nguồn rõ ràng. Đó là lý do tôi không đưa ra bất kỳ kết luận nào về trách nhiệm cá nhân, và cũng là lý do tôi cho rằng bất kỳ ai đưa ra kết luận như vậy đang vượt qua giới hạn của những gì dữ liệu cho phép.

Những tín hiệu cần theo dõi trong sáu tháng tới

Với tư cách một nhà phân tích, tôi đặt ra một danh sách tín hiệu để tự kiểm tra lại phán đoán của mình. Tôi trình bày nó ở đây để người đọc có thể đối chiếu với tôi về sau.

Tín hiệu thứ nhất là kết quả đơn kháng nghị của luật sư Sanhaji. Đây là tín hiệu có tính quyết định cao nhất đối với khía cạnh vận hành, bởi vì nó xác định liệu lệnh cấm có được nới lỏng hay không. Tín hiệu thứ hai là các thông cáo chính thức của Liên đoàn bóng đá Pháp. Nếu liên đoàn công bố một cơ chế kiểm soát nội bộ mới hoặc một quy trình bổ nhiệm nhân sự mới, đó là dấu hiệu cho thấy hệ thống đã học được từ sự cố. Nếu không có gì được công bố trong vòng ba tháng, xác suất cải cách thực chất trong nhiệm kỳ này giảm mạnh.

Tín hiệu thứ ba là kết quả các trận đấu chính thức của đội tuyển Pháp. Tín hiệu thứ tư là bất kỳ phát ngôn công khai nào của Kylian Mbappé về khoản quyên góp. Nếu chủ đề này được anh chủ động làm rõ, rủi ro danh tiếng giảm. Nếu nó được xử lý bằng im lặng, rủi ro sẽ tích tụ và có thể quay trở lại vào một thời điểm bất lợi hơn.

Tín hiệu thứ năm, và theo tôi là tín hiệu đáng lo ngại nhất nếu nó xuất hiện: sự mở rộng của vụ án sang các nhân sự khác của liên đoàn. Trong các vụviệc chiếm đoạt công quỹ, hiếm khi một cá nhân hành động hoàn toàn đơn độc, và các cơ quan điều tra luôn có xu hướng mở rộng phạm vi khi tìm thấy dấu vết. Nếu tín hiệu này xuất hiện, mức độ rủi ro tổng thể của tình huống sẽ tăng lên một bậc, và câu chuyện truyền thông sẽ chuyển từ khủng hoảng nhân sự sang khủng hoảng thể chế.

Suy nghĩ tiến bộ: Bóng đá chuyên nghiệp đang vận hành mà không có phòng thí nghiệm

Tôi muốn kết thúc bằng một suy nghĩ mà tôi cho rằng vượt ra ngoài trường hợp cụ thể này.

Trong hai thập kỷ qua, bóng đá chuyên nghiệp đã đầu tư rất nhiều vào việc đo lường những gì xảy ra trên sân. Chúng ta có dữ liệu chuyển động, có mô hình bàn thắng kỳ vọng, có phân tích đối thủ ở cấp độ từng cầu thủ từng đối thủ. Một câu lạc bộ ở giải hạng nhất Anh ngày nay có nhiều thông tin về một hậu vệ cánh ở giải hạng hai Đức hơn là về chính phòng hậu cần của mình.

Nhưng phần lớn các cuộc khủng hoảng lớn trong bóng đá chuyên nghiệp trong thập kỷ qua không đến từ sai lầm chiến thuật. Chúng đến từ quản trị. Chúng đến từ những khoảng trống trong hợp đồng, những lỗ hổng trong quy trình, những quan hệ cá nhân không được đưa vào bất kỳ sơ đồ tổ chức nào nhưng lại có quyền ra quyết định. Chúng ta đầu tư hàng trăm triệu euro vào việc mua một tiền đạo có thể ghi hai mươi bàn một mùa và không đầu tư gì vào việc hiểu cấu trúc rủi ro của tổ chức đang ký hợp đồng với anh ta.

Vụ việc ở Clairefontaine là một lời nhắc nhở rằng bóng đá chuyên nghiệp đang vận hành mà không có phòng thí nghiệm. Người ta thử nghiệm trực tiếp trên chính mình, ở quy mô công khai, với các biến số không kiểm soát được. Khi mọi thứ diễn ra tốt đẹp, không ai để ý. Khi có một biến số nổ ra, toàn bộ hệ thống phải học lại từ đầu những gì lẽ ra phải được ghi trong một quy trình từ nhiều năm trước.

Một điều cần ghi nhớ khi nhìn vào câu chuyện này: nếu mọi thứ kết thúc bằng một bản án dành cho một cá nhân, và cấu trúc đã tạo điều kiện cho cá nhân đó vẫn giữ nguyên, thì vụ việc này sẽ không phải là lần cuối cùng. Nó sẽ là lần đầu tiên trong một chuỗi dài hơn, và buổi tập trung tiếp theo sẽ lại bắt đầu với một chỗ trống không ai giải thích.

Nếu một tổ chức được đánh giá bằng cách nó phản ứng khi mọi thứ đang suôn sẻ, thì bóng đá chuyên nghiệp là một tổ chức xuất sắc. Nếu nó được đánh giá bằng cách phản ứng khi một biến số nổ ra, thì chúng ta đang ở rất xa tiêu chuẩn mà chính chúng ta tự đặt ra.