Bàn chiến thuật của Vince Gilligan: Khi mùa hai của Pluribus được lên kế hoạch như một thương vụ chuyển nhượng

Điện thoại réo lúc 2 giờ sáng, tôi biết thị trường vừa thay đổi. Lần này, tiếng chuông đến từ Los Angeles, không phải Manchester. Một nguồn quen báo rằng Vince Gilligan đã hoàn tất toàn bộ cốt truyện mùa hai của Pluribus, viết xong hai tập đầu tiên, và để phần còn lại ở nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Trong ngôn ngữ của nghề tôi, đó là khoảnh khắc một thương vụ rời khỏi phòng đàm phán và bước vào phòng kiểm tra y tế. Chưa có chữ ký, nhưng đã có lộ trình.

Tôi theo dõi bóng đá hai mươi năm, và tôi học được rằng mọi thị trường đều vận hành theo cùng một bộ luật: uy tín quyết định giá, thời điểm quyết định cơ hội, và sự im lặng quyết định đòn bẩy. Đêm Emmy, khi Pluribus nhận mười tám đề cử và giành sáu giải, trong đó Rhea Seehorn lần đầu chạm tay vào tượng vàng và Gilligan được xướng tên ở hạng mục biên kịch, tôi thấy một bảng giá mới được thiết lập. Đây không phải một buổi lễ. Đây là một phiên chợ chuyển nhượng mở cửa lúc nửa đêm.

Để hiểu vì sao, cần nhìn vào bàn cờ rộng hơn. Apple TV+ không mua một bộ phim; họ mua một vị thế. Trong cuộc chiến tranh giành uy tín giữa các nền tảng streaming, một showrunner từng tạo ra Breaking Bad và đồng sáng tạo Better Call Saul là một bản hợp đồng đẳng cấp. Vince Gilligan đến với Apple TV+ giống như một tiền vệ kiến thiết hàng đầu rời một CLB truyền thống để gia nhập một dự án tham vọng: anh mang theo cả một hệ sinh thái khán giả, một chuẩn mực nghề nghiệp, và một kỳ vọng không thể thương lượng. Rhea Seehorn, người được phát triển vai diễn gần như đo ni đóng giày, là mảnh ghép trung tâm của đội hình ấy. Cô không phải bản hợp đồng đi kèm. Cô là lý do bản hợp đồng tồn tại.

Dòng chảy tài năng này có một cái tên trong kinh tế học thể thao: sự dịch chuyển từ hệ thống cũ sang hệ thống mới. Một thập niên trước, những showrunner hàng đầu gắn bó với truyền hình cáp. Bây giờ, các nền tảng streaming trả giá để giành lấy họ, đúng như cách các ông lớn châu Âu chi tiền cho những cầu thủ đang ở đỉnh cao phong độ. Khi Gilligan rời hệ sinh thái AMC để đặt cược vào Apple TV+, anh không chỉ đổi áo. Anh đổi cả giải đấu. Và khi một người ở đẳng cấp đó đổi giải, những người xung quanh anh cũng được định giá lại.

Điều tôi chú ý nhất không nằm ở giải thưởng, mà ở tiến độ sản xuất. Ban biên kịch đã thống nhất toàn bộ câu chuyện. Mùa hai đã được phác thảo trọn vẹn. Hai kịch bản đã hoàn thành, số còn lại đang ở các giai đoạn phát triển khác nhau. Đây là dấu hiệu của một quy trình làm việc lấy outline làm trung tâm, nơi người sáng tạo kiểm soát chặt chẽ từng nhánh truyện trước khi cho phép bất kỳ ai bước vào. Trong bóng đá, tôi gọi đó là một đội bóng đã chốt xong sơ đồ chiến thuật cho cả mùa, chỉ còn chờ từng trận để triển khai.

Điểm mấu chốt nằm ở đây: một cốt truyện hoàn chỉnh nhưng mới hai kịch bản được viết ra đồng nghĩa với việc thương vụ đã có khung, chưa có thân. Nhà đầu tư biết mình sẽ đi đâu, nhưng chưa biết mất bao lâu để tới đó.

Chính Gilligan thừa nhận quá trình sáng tạo tiêu tốn khá nhiều thời gian. Với một người có tiêu chuẩn nghề nghiệp như anh, câu nói ấy không phải lời xin lỗi. Đó là một tuyên bố chiến lược: chất lượng được đặt trên tốc độ. Trong thể thao, các đội bóng lớn cũng làm vậy khi họ kiên nhẫn chờ một cầu thủ hồi phục chấn thương thay vì tung anh ta vào sân sớm để thắng một trận vô nghĩa. Kiên nhẫn là một loại vốn.

Đội hình xung quanh Seehorn cũng cho thấy sự chăm chút ấy. Sự góp mặt của những cái tên như Wydra, Vesga và Schutte cho thấy ban sản xuất đang xây dựng một dàn diễn viên có chiều sâu, không chỉ dựa vào một ngôi sao duy nhất để gánh cả mùa. Một đội bóng phụ thuộc vào một cá nhân là đội bóng dễ bị bắt bài. Một series phụ thuộc vào một vai diễn cũng vậy.

Tôi luôn nhìn vào áp lực để đo nhiệt độ của một thương vụ. Ở đây, ba chủ thể đang chịu ba mức áp lực khác nhau. Gilligan chịu áp lực cao nhất, vì anh đến với một di sản đã được định hình bởi hai series huyền thoại, và một mùa hai không đạt kỳ vọng sẽ mở ra những hoài nghi khó gỡ. Seehorn chịu áp lực ở mức cao vừa phải: giải Emmy đầu tiên đưa cô lên một tầm ngắm mới, nơi từng màn trình diễn đều bị soi kỹ. Apple TV+ chịu áp lực trung bình, bởi họ đang đặt cược vào một tài sản uy tín mà họ cần để xây dựng câu chuyện thuê bao.

Dữ liệu mười tám đề cử và sáu chiến thắng là con số ấn tượng, nhưng tôi phải nói rõ mức độ kiểm chứng của nó. Đây là số liệu do chính hãng sản xuất và các nguồn giải thưởng công bố, chưa đối chiếu độc lập với cơ sở dữ liệu giải thưởng ở thời điểm tôi viết. Trong nghề của tôi, một con số chưa qua kiểm chứng vẫn là một con số đang chờ kiểm chứng. Sai một chữ, nhớ cả đời.

Và đây là chỗ tôi muốn phản biện lại câu chuyện chính thống. Cách kể phổ biến hiện nay vẽ nên một đường thẳng tắp: Emmy thắng lớn, mùa hai đã có cốt truyện, tương lai rực rỡ. Nhưng giải thưởng là thước đo của quá khứ, không phải bản đồ của tương lai. Chúng đo lường những gì đã phát sóng, không đo lường những gì sắp được viết. Giả định rằng thành công tại lễ trao giải dự báo thành công của mùa tiếp theo là một suy luận thiếu cơ sở, và tôi đã thấy quá nhiều thương vụ đắt giá sụp đổ vì niềm tin rằng hào quang cũ sẽ tự động gia hạn.

Có một chi tiết đáng để dừng lại. Seehorn nói cô biết rất ít về những gì sắp tới. Nhiều người đọc đó là dấu hiệu cô bị đứng ngoài các quyết định sáng tạo. Tôi đọc theo hướng khác. Một môi trường sản xuất kiểm soát thông tin chặt chẽ sẽ giữ ngay cả diễn viên chính trong vòng bí mật, đúng như cách một CLB giữ kín đội hình ra sân cho tới phút chót để đối thủ không kịp trở tay. Sự thiếu hiểu biết của cô, nếu là thật, lại chính là bằng chứng cho thấy hệ thống vận hành nghiêm ngặt tới mức nào.

Nhưng tôi cũng phải thừa nhận mặt trái. Càng kéo dài thời gian chờ đợi, ánh hào quang sau Emmy càng phai nhạt, và sự sốt ruột của khán giả càng lớn. Trong bóng đá, một đội bóng trì hoãn công bố bản hợp đồng quá lâu sẽ đánh mất đà tâm lý, để đối thủ chiếm sóng. Ở đây cũng vậy: khoảng trống giữa hai mùa là một khoảng trống nguy hiểm.

Tôi không tin vào tin đồn, tôi tin vào nguồn đã đồng hành cùng mình hai mươi năm. Và điều nguồn của tôi nói với tôi lần này rất rõ ràng: Gilligan không vội. Ông đang làm điều mà những người giỏi nhất luôn làm khi đứng trước một cơ hội lớn, đó là chuẩn bị kỹ đến mức khiến người khác sốt ruột.

Mỗi bản hợp đồng là một số phận đang chờ được viết tiếp. Mùa hai của Pluribus là một bản hợp đồng như thế, ký kết giữa một người sáng tạo, một nền tảng, và hàng triệu khán giả chưa biết mình đang chờ điều gì. Nghe tiếng khóc qua màn hình, tôi hiểu bóng đá không chỉ là trái bóng. Truyền hình cũng vậy.

Vậy quân domino tiếp theo sẽ rơi về đâu? Tôi để mắt tới hai hướng. Thứ nhất, các nền tảng đối thủ có thể sẽ tìm cách chiêu mộ Gilligan cho những dự án tương lai, bởi thành tích của anh là một tài sản có thể định giá. Thứ hai, Apple TV+ nhiều khả năng sẽ biến Pluribus thành mỏ neo thương hiệu trong cuộc chiến uy tín với HBO, Netflix và Amazon. Một tài sản tốt luôn tạo ra thị trường cho chính nó.

Điều tôi muốn gửi tới những người hâm mộ đang dõi theo từng bước chân của câu chuyện này: sự im lặng không phải là dấu hiệu của sự bế tắc. Đôi khi đó là dấu hiệu của một đội bóng đang tập luyện trong phòng kín, chuẩn bị cho một trận đấu mà chưa ai biết tỉ số. Khi cánh cửa mở ra, chúng ta sẽ hiểu vì sao họ cần từng ấy thời gian.

Còn tôi, tôi sẽ tiếp tục ngồi bên điện thoại. Bởi trong nghề này, thị trường không bao giờ nghỉ, và câu chuyện hay nhất luôn đến vào lúc người khác ngủ say nhất.